Hałas w biurze, część II

W drugiej części naszego artykułu poświęconego zagadnieniu akustyki biura zajmiemy się przypadkiem konkretnej powierzchni biurowej i opiszemy wszystkie kroki projektowania akustycznego. Poradzimy też jak dostosować konkretne rozwiązania akustyczne do pomieszczeń spełniających różnorodne funkcje.

Współczesne biuro ulega ciągłym przeobrażeniom adekwatnym do zmian zachodzących w świecie. Nowe technologie informatyczne, zmiana struktur organizacyjnych firm i stylów zarządzania, ciągły rozwój sektora usług sprawiają, że zmienia się funkcja współczesnego biura. Jest ono coraz bardziej miejscem spotkań, przestrzenią służącą do komunikacji, ale również wizytówką firmy. Te zmiany determinują wewnętrzne zróżnicowanie przestrzeni biurowej i różnorodne akustyczne wymagania dla poszczególnych jej części.

Z czterech najlepiej znanych modeli przestrzeni biurowej dominuje dziś tzw. model łączony. Jak sama nazwa wskazuje jest on kompilacją modelu tradycyjnego, w którym biuro składało się z wielu oddzielnych jednoosobowych pomieszczeń; z modelem przestrzeni otwartej. Model łączony odzwierciedla potrzeby współczesnego biura, czyli wiele pomieszczeń o zróżnicowanych funkcjach, także akustycznych. Przyjrzyjmy się przykładowi konkretnego biura, zaprojektowanego zgodnie z tym modelem i konkretnym akustycznym rozwiązaniom dla różnorodnych pomieszczeń.

1. Recepcja
Recepcja to wizytówka firmy. Swoim wyglądem musi przekonywać gości, że trafili w dobre miejsce. Co więcej to tu nawiązuje się pierwszy kontakt, padają pierwsze słowa. Musimy więc zadbać o wysoki komfort akustyczny. W recepcji wymagana jest klasa dźwiękochłonności A i maksymalne zredukowanie czasu pogłosu. Materiały użyte do dekoracji i stworzenia odpowiedniego wizerunku firmy muszą być dźwiękochłonne. Konieczny będzie sufit akustyczny i dźwiękochłonna wykładzina.

2. Korytarze
W korytarzach występuje kilka zjawisk akustycznych, z którymi musimy sobie jakoś poradzić. Kształt korytarza powoduje silne przenoszenie dźwięków, jest on jakby tubą w której dźwięk zwielokrotnia się i roznosi. Umieszczone równolegle ściany tworzą efekt trzepoczącego echa – dźwięk odbija się wielokrotnie od ścian. Zjawiska te sprawiają, że poziom zrozumiałości mowy jest bardzo niski. Dodatkowym problemem jest to, że hałas z korytarzy dostaje się do innych pomieszczeń przez, zwykle otwarte, drzwi.

Rozwiązaniem jest tu jednoczesne zastosowanie sufitu akustycznego i dźwiękochłonnej wykładziny na podłodze o maksymalnym współczynniku RASTI. Dodatkowo warto zadbać o to, by powierzchnia ścian możliwie najmniej odbijała dźwięki. Możemy np. wybrać chropowatą fakturę ściany, lub złamać formę krawędzi ścian – długie, proste, równoległe ściany będą najmocniej odbijac dźwięki.

Współczynnik RASTI (Rapid Speech Transmission Index) – miara zrozumiałości mowy mierzona w skali od 0 do 1, gdzie 1 jest wartością najlepszą. RASTI mierzymy za pomocą głośnika i mikrofonu umieszczonych w miejscu nadawcy i odbiorcy komunikatu.

3. Pokoje biurowe
W tradycyjnych pokojach biurowych największym problemem są małe odległości pomiędzy poszczególnymi stanowiskami pracy. Co prawda w małym pomieszczeniu nie napotkamy na problem pogłosu, ale istnieje inne zagrożenie dla komfortu akustycznego pracowników. Dzwonki telefonów, rozmowy współpracowników, czy nawet dźwięk stukania w klawiaturę mogą być bardzo uciążliwe jeśli źródło dźwięku znajduje się w odległości metra, czy dwóch. W takiej sytuacji nawet najbardziej dźwiękochłonne materiały nie zapewnią nam komfortu akustycznego. Oczywiście powinniśmy zadbać o ściany i sufity izolacyjne redukujące dźwięki do poziomu co najmniej 40 decybeli, jednak głównym polem do popisu dla akustyka w takiej małej przestrzeni jest umiejętne rozplanowanie przestrzeni i układ stanowisk pracy.

Przyjrzyjmy się akustycznym efektom umiejscowienia względem siebie dwóch stanowisk pracy. W takim przypadku mamy cztery możliwości. Po pierwsze pracownicy mogą siedzieć zwrócenie do siebie twarzami. Z akustycznego punktu widzenia jest to najgorszy układ – dźwięki wędrują najkrótszą drogą, wprost do uszu drugiej osoby. Przy układzie twarz – plecy komfort akustyczny będzie większy – dźwięk musi zawrócić aby dotrzeć do uszu współpracownika. Stanie się tak ponieważ małżowina uszna jest tak zbudowana, by lepiej słyszeć dźwięki dochodzące z przodu. Dlatego też trzecie ustawienie: bok – plecy jest jeszcze lepsze, a czwarte: plecy – plecy najlepsze z akustycznego punktu widzenia. Niestety najlepsze ustawienie akustyczne sprawia też że kontakt wzrokowy pomiędzy ludźmi jest niemożliwy co w niektórych przypadkach może być niekorzystne i powodować poczucie wyobcowania.

4. Open space
Część biura zaprojektowana w planie otwartym wymaga szczególnej uwagi akustyka z kilku powodów. Po pierwsze pracuje w niej dużo osób, a więc tworzy się dużo dźwięków. Po drugie open space spełnia zwykle kilka różnorodnych funkcji na raz. Znajdują się tam samodzielne stanowiska pracy (boksy), ale często wymagana też jest możliwość swobodnej komunikacji pomiędzy pracownikami. Podstawowym zadaniem będzie tu więc ograniczenie poziomu tła i czasu pogłosu, który w dużej przestrzeni ma szczególnie „dobre” warunki.

Oczywiście absolutnie konieczny jest sufit podwieszany o wysokim współczynniku RASTI, mieszczącym się w przedziale od 0,8 do 1,0. W tym przypadku warto też zwrócić uwagę na stronę estetyczną sufitu. W dużym pomieszczeniu sufit akustyczny stanie się główną widzianą powierzchnią – jego design i kolorystyka nada ton całej przestrzeni otwartej. Podłogę pokrywamy dźwiękochłonną wykładziną.

W planie otwartym musimy zastosować trzecią powierzchnię dźwiękochłonną czyli ekrany stanowiskowe. Umieszczone wokół samodzielnego stanowiska pracy zapewnią komfort akustyczny pracownikowi zmniejszając poziom tła i skracając czas pogłosu. Jednak by spełniły one swoją funkcję konieczne jest spełnienie dwóch podstawowych czynników. Po pierwsze wysokość ekranu musi być na tyle duża, by jego szczyt znajdował się wyżej niż uszy pracownika. Po drugie ekran stanowiskowy w pomieszczeniu bez sufitu akustycznego nie spełni swojej funkcji ponieważ dźwięki odbiją się od sufitu i zwielokrotnione dotrą do uszu pracownika siedzącego po drugiej stronie ekranu.

5. Sala konferencyjna
Miejsce spotkań i sale konferencyjne stanowią największe akustyczne wyzwanie w biurze. Oczywiście priorytetem jest tu maksymalne skrócenie czasu pogłosu, ponieważ główną funkcją takiego pomieszczenia jest komunikacja, jednak w istocie dobry projekt sali konferencyjnej wymaga pracy akustyka, który dokona odpowiednich pomiarów i dobierze odpowiednie, kompleksowe rozwiązania.

Sprawa nie jest prosta ponieważ oprócz skrócenia czasu pogłosu należy zadbać o dobre wyciszenie pomieszczenia, stosując materiały dźwiękochłonne. Natomiast zapewnienie odpowiedniej propagacji dźwięku i maksymalnego współczynnika RASTI wymaga uwzględnienia wielu czynników takich jak, kształt pomieszczenia, długość ścian, rodzaj mebli, geometria pomieszczenia itd.

Często w salach konferencyjnych stosuje się ekrany dźwiękochłonne o różnych parametrach. Jedne z nich niwelują basy, pozostałe dźwięki o wyższej częstotliwości. Jedynie profesjonalista jest w stanie stworzyć dobry akustyczny projekt takiego pomieszczenia. Rozwiązania należy tez dostosować do konkretnych zastosowań sali. Przykładowo, jeśli pomieszczenie jest na tyle duże, że należy w nim używać mikrofonu powinniśmy odpowiednio zwiększyć rozmiar powierzchni dźwiękochłonnych.

6. Aneks kuchenny
Również w aneksie kuchennym funkcja pomieszczenia determinuje akustyczne wymagania. Pomieszczenie to ma być miejscem gdzie pracownicy przygotowują posiłki i napoje, ale także rozmawiają ze sobą. Tam często spędzają przerwy, więc wysoki komfort akustyczny jest wymagany – w hałasie nie odpoczną. Naszym priorytetem będzie tu więc skrócenie czasu pogłosu. Współczynnik RASTI powinien plasować się na poziomie co najmniej 0,8.

Funkcja tego pomieszczenia ma również znaczenie techniczne. Mianowicie w aneksie kuchennym nie możemy zastosować dźwiękochłonnej wykładziny. Powierzchnia podłogi musi być pokryta takim materiałem, który łatwo można myć na mokro. Bardziej wskazane od płytek będą tu panele, które są mniej twarde przez co słabiej odbijają dźwięki. Na rodzaj materiału, pozwalający na łatwe zmywanie, powinniśmy też zwrócić uwagę wybierając pokrycie podwieszanego sufitu.

7. Xero
Pomieszczenia kserokopiarek i innych urządzeń biurowych stanowią największe źródło hałasu w biurze. Na szczęście pracownicy zwykle przebywają w nim jedynie przez krótki czas. Tu najważniejsze jest oddzielenie tego pomieszczenia od reszty biura. Należy je wygłuszyć montując obite dźwiękochłonną wykładziną ścianki działowe (tak jak w przypadku naszego projektu, gdzie pomieszczenie xero jest wydzielone z planu otwartego), lub jeśli to możliwe umieścić kopiarki w osobnym pokoju zaopatrzonym w dźwiękoszczelne drzwi. To drugie rozwiązanie zwiększy komfort akustyczny biura, ale sprawi, że dostanie się do kopiarek będzie nieco trudniejsze. W pierwszym przypadku kopiarki są mniej wygłuszone, ale są pod ręką.

W pierwszym z artykułów poruszających temat akustyki pomieszczeń biurowych opisujemy zjawiska akustyczne i techniczne sposoby ich kontroli.

Bibliografia i odnośniki:

• „Dźwięk a nowoczesne biuro”, Russel Peter, Ecophone AB 1998,
• Fabryka Ciszy, www.akustyka.pl.